در حال ویرایش Git

== گیت (Git) ==
'''Git''' یک سیستم کنترل نسخه (Version Control System) است که برای مدیریت تغییرات فایل‌ها و پروژه‌ها استفاده می‌شود. Git به برنامه‌نویسان و تیم‌های توسعه کمک می‌کند تا تغییرات پروژه را ثبت کنند، به نسخه‌های قبلی برگردند و هم‌زمان روی یک پروژه کار کنند.

Git بیشتر در پروژه‌های برنامه‌نویسی، طراحی سایت و توسعه نرم‌افزار استفاده می‌شود.

== Git چه کاربردی دارد؟ ==
مهم‌ترین کاربردهای Git عبارت‌اند از:
* ثبت تغییرات فایل‌ها و پروژه
* مشاهده تاریخچه تغییرات
* بازگشت به نسخه‌های قبلی
* ایجاد شاخه‌های مختلف برای توسعه قابلیت‌های جدید
* ادغام تغییرات چند شاخه
* همکاری چند نفر روی یک پروژه
* اتصال پروژه به سرویس‌هایی مانند GitHub، GitLab و Bitbucket
* نگهداری نسخه‌های مختلف یک پروژه

== مفاهیم اصلی Git ==
قبل از یادگیری دستورات Git بهتر است چند مفهوم اصلی را بشناسیم.

=== Repository ===
مخزن یا '''Repository''' محلی است که Git اطلاعات مربوط به پروژه و تاریخچه تغییرات آن را نگهداری می‌کند.

یک Repository می‌تواند روی کامپیوتر یا روی سرویس‌هایی مانند GitHub قرار داشته باشد.

=== Commit ===
هر بار که مجموعه‌ای از تغییرات را در Git ثبت می‌کنیم، یک '''Commit''' ایجاد می‌شود.

هر Commit مانند یک نقطه در تاریخچه پروژه است و می‌توان اطلاعات تغییرات انجام‌شده را در آن مشاهده کرد.

=== Branch ===
'''Branch''' یا شاخه به ما اجازه می‌دهد بدون تغییر مستقیم نسخه اصلی پروژه، روی یک قابلیت یا تغییر جدید کار کنیم.

برای مثال می‌توان یک Branch برای توسعه قابلیت جدید و یک Branch برای نسخه اصلی پروژه داشت.

=== Merge ===
از '''Merge''' برای ترکیب تغییرات یک Branch با Branch دیگر استفاده می‌شود.

=== Remote ===
'''Remote''' به یک Repository که در یک محل دیگر، معمولاً روی اینترنت، قرار دارد گفته می‌شود.

برای مثال Repository موجود در GitHub می‌تواند Remote پروژه محلی ما باشد.

== دستورات پایه Git ==

=== git init ===
برای تبدیل یک پوشه به Repository از دستور زیر استفاده می‌شود:

<syntaxhighlight lang="bash">
git init
</syntaxhighlight>

بعد از اجرای این دستور، Git یک پوشه مخفی با نام <code>.git</code> ایجاد می‌کند.

این پوشه اطلاعات مربوط به تاریخچه و تنظیمات Repository را نگهداری می‌کند.

=== git status ===
برای مشاهده وضعیت فعلی پروژه استفاده می‌شود:

<syntaxhighlight lang="bash">
git status
</syntaxhighlight>

این دستور نشان می‌دهد:
* چه فایل‌هایی تغییر کرده‌اند
* چه فایل‌هایی برای Commit آماده شده‌اند
* چه فایل‌هایی هنوز توسط Git دنبال نمی‌شوند
* در حال حاضر روی چه Branch ای قرار داریم

=== git add ===
برای اضافه کردن تغییرات به مرحله آماده‌سازی (Staging Area) استفاده می‌شود.

برای اضافه کردن یک فایل:

<syntaxhighlight lang="bash">
git add index.html
</syntaxhighlight>

برای اضافه کردن چند فایل:

<syntaxhighlight lang="bash">
git add index.html style.css script.js
</syntaxhighlight>

برای اضافه کردن تمام تغییرات:

<syntaxhighlight lang="bash">
git add .
</syntaxhighlight>

=== git commit ===
برای ثبت تغییرات آماده‌شده در تاریخچه Git استفاده می‌شود:

<syntaxhighlight lang="bash">
git commit -m "Add homepage"
</syntaxhighlight>

عبارت داخل <code>-m</code> توضیح کوتاهی درباره تغییرات Commit است.

بهتر است پیام Commit کوتاه، واضح و مرتبط با تغییرات باشد.

=== git log ===
برای مشاهده تاریخچه Commitها استفاده می‌شود:

<syntaxhighlight lang="bash">
git log
</syntaxhighlight>

برای نمایش خلاصه‌تر:

<syntaxhighlight lang="bash">
git log --oneline
</syntaxhighlight>

مثلاً:

<syntaxhighlight lang="bash">
a83f21a Add homepage
52bc91d Fix navigation
19ac742 Initial commit
</syntaxhighlight>

== کار با Branch ==

=== مشاهده Branchها ===
برای مشاهده Branchهای موجود:

<syntaxhighlight lang="bash">
git branch
</syntaxhighlight>

=== ایجاد Branch جدید ===
<syntaxhighlight lang="bash">
git branch feature-login
</syntaxhighlight>

در این حالت یک Branch جدید ایجاد می‌شود.

=== تغییر Branch ===
<syntaxhighlight lang="bash">
git switch feature-login
</syntaxhighlight>

همچنین در نسخه‌های قدیمی‌تر Git می‌توان از دستور زیر استفاده کرد:

<syntaxhighlight lang="bash">
git checkout feature-login
</syntaxhighlight>

=== ایجاد و ورود هم‌زمان به Branch ===
<syntaxhighlight lang="bash">
git switch -c feature-login
</syntaxhighlight>

این دستور یک Branch جدید ایجاد کرده و بلافاصله وارد آن می‌شود.

=== حذف Branch ===
<syntaxhighlight lang="bash">
git branch -d feature-login
</syntaxhighlight>

اگر Branch هنوز Merge نشده باشد، Git ممکن است از حذف آن جلوگیری کند.

== اتصال Git به GitHub ==
برای اتصال Repository محلی به یک Repository روی GitHub معمولاً ابتدا Remote اضافه می‌شود:

<syntaxhighlight lang="bash">
git remote add origin https://github.com/USERNAME/REPOSITORY.git
</syntaxhighlight>

برای مشاهده Remoteهای موجود:

<syntaxhighlight lang="bash">
git remote -v
</syntaxhighlight>

=== ارسال تغییرات به Remote ===
برای ارسال Branch به Repository آنلاین:

<syntaxhighlight lang="bash">
git push origin main
</syntaxhighlight>

در بسیاری از پروژه‌ها Branch اصلی با نام main است.

برای اینکه Branch محلی برای Pushهای بعدی به Remote متصل شود:

<syntaxhighlight lang="bash">
git push -u origin main
</syntaxhighlight>

پس از تنظیم اولیه، معمولاً می‌توان از:

<syntaxhighlight lang="bash">
git push
</syntaxhighlight>

استفاده کرد.

=== دریافت تغییرات از Remote ===

==== git pull ====
برای دریافت تغییرات جدید و ادغام آن‌ها با Branch فعلی:

<syntaxhighlight lang="bash">
git pull
</syntaxhighlight>

یا:

<syntaxhighlight lang="bash">
git pull origin main
</syntaxhighlight>

==== git fetch ====
برای دریافت اطلاعات و تغییرات Remote بدون ادغام مستقیم آن‌ها:

<syntaxhighlight lang="bash">
git fetch
</syntaxhighlight>

تفاوت مهم این دو دستور این است که fetch تغییرات را دریافت می‌کند ولی آن‌ها را به Branch فعلی Merge نمی‌کند؛ در حالی که pull معمولاً دریافت و ادغام تغییرات را با هم انجام می‌دهد.

== برگرداندن تغییرات ==

=== git restore ===
اگر فایلی را تغییر داده‌ای ولی هنوز آن را Commit نکرده‌ای، می‌توانی تغییرات آن را کنار بگذاری:

<syntaxhighlight lang="bash">
git restore index.html
</syntaxhighlight>

برای خارج کردن یک فایل از Staging Area:

<syntaxhighlight lang="bash">
git restore --staged index.html
</syntaxhighlight>

=== git revert ===
برای ایجاد یک Commit جدید که اثر یک Commit قبلی را برعکس می‌کند:

<syntaxhighlight lang="bash">
git revert COMMIT_ID
</syntaxhighlight>

این روش معمولاً برای برگرداندن تغییرات در پروژه‌هایی که تاریخچه آن‌ها به اشتراک گذاشته شده مناسب‌تر است.

=== git reset ===
'''git reset''' می‌تواند HEAD و وضعیت Staging را تغییر دهد.

برای مثال:

<syntaxhighlight lang="bash">
git reset HEAD~1
</syntaxhighlight>

این دستور آخرین Commit را از حالت Commit خارج می‌کند، در حالی که تغییرات فایل‌ها باقی می‌مانند.

دستور reset به‌خصوص در حالت‌های پیشرفته باید با دقت استفاده شود.

== مشاهده تفاوت تغییرات ==
برای مشاهده تغییراتی که هنوز Commit نشده‌اند:

<syntaxhighlight lang="bash">
git diff
</syntaxhighlight>

برای مشاهده تفاوت بین دو Commit:

<syntaxhighlight lang="bash">
git diff COMMIT1 COMMIT2
</syntaxhighlight>

== کار با فایل‌های نادیده گرفته‌شده ==
گاهی نمی‌خواهیم بعضی فایل‌ها وارد Repository شوند.

برای این کار از فایل <code>.gitignore</code> استفاده می‌شود.

برای مثال:

<syntaxhighlight lang="bash">
node_modules/
.env
*.log
</syntaxhighlight>

در این مثال:
* پوشه <code>node_modules</code> نادیده گرفته می‌شود.
* فایل <code>.env</code> نادیده گرفته می‌شود.
* فایل‌های دارای پسوند <code>.log</code> نادیده گرفته می‌شوند.

== دستورات مهم Git در یک جدول ==
{| class="wikitable"
! دستور !! کاربرد
|-
| <code>git init</code> || ایجاد Repository
|-
| <code>git status</code> || مشاهده وضعیت پروژه
|-
| <code>git add</code> || اضافه کردن تغییرات به Staging
|-
| <code>git commit</code> || ثبت تغییرات
|-
| <code>git log</code> || مشاهده تاریخچه
|-
| <code>git branch</code> || مدیریت Branchها
|-
| <code>git switch</code> || تغییر Branch
|-
| <code>git merge</code> || ادغام Branchها
|-
| <code>git remote</code> || مدیریت Remote
|-
| <code>git clone</code> || کپی کردن یک Repository
|-
| <code>git push</code> || ارسال تغییرات به Remote
|-
| <code>git pull</code> || دریافت و ادغام تغییرات
|-
| <code>git fetch</code> || دریافت اطلاعات Remote بدون Merge
|-
| <code>git diff</code> || مشاهده تفاوت تغییرات
|-
| <code>git restore</code> || برگرداندن تغییرات فایل
|-
| <code>git revert</code> || معکوس کردن یک Commit
|-
| <code>git reset</code> || تغییر وضعیت Commit/Stage
|-
| <code>git tag</code> || ایجاد Tag برای نسخه‌ها
|}

== یک مثال عملی ==
فرض کنید یک سایت HTML ساخته‌ایم و می‌خواهیم آن را با Git مدیریت کنیم.

ابتدا وارد پوشه پروژه می‌شویم:

<syntaxhighlight lang="bash">
cd my-website
</syntaxhighlight>

سپس Repository را ایجاد می‌کنیم:

<syntaxhighlight lang="bash">
git init
</syntaxhighlight>

وضعیت پروژه را بررسی می‌کنیم:

<syntaxhighlight lang="bash">
git status
</syntaxhighlight>

فایل‌ها را به Staging اضافه می‌کنیم:

<syntaxhighlight lang="bash">
git add .
</syntaxhighlight>

اولین Commit را ایجاد می‌کنیم:

<syntaxhighlight lang="bash">
git commit -m "Initial website"
</syntaxhighlight>

حالا اگر فایل index.html را تغییر دهیم، می‌توانیم تغییرات را مشاهده کنیم:

<syntaxhighlight lang="bash">
git diff
</syntaxhighlight>

سپس تغییرات را ثبت می‌کنیم:

<syntaxhighlight lang="bash">
git add index.html
git commit -m "Update homepage"
</syntaxhighlight>

به این ترتیب Git تاریخچه تغییرات سایت را نگهداری می‌کند.

== روند معمول کار با Git ==
در بسیاری از پروژه‌ها روند کار به شکل زیر است:

<pre>
تغییر فایل‌ها
     ↓
git status
     ↓
git add
     ↓
git commit
     ↓
git push
</pre>

اگر پروژه دارای Repository آنلاین باشد، برای دریافت تغییرات جدید معمولاً ابتدا:

<syntaxhighlight lang="bash">
git pull
</syntaxhighlight>

اجرا می‌شود.

== نکته مهم ==
'''Git و GitHub یکی نیستند.'''

* '''Git''' یک سیستم کنترل نسخه است که روی کامپیوتر اجرا می‌شود.
* '''GitHub''' یک سرویس آنلاین برای میزبانی Repositoryهای Git و همکاری روی پروژه‌هاست.

به زبان ساده:
* '''Git''' = مدیریت نسخه‌ها
* '''GitHub''' = میزبانی و همکاری آنلاین

[[رده:گیت]]
[[رده:ابزارهای توسعه‌دهنده]]